ارنست رنان متفکر و پژوهشگر فرانسوی قرن نوزدهم ( 1892ـ 1823) مینویسد:
“همه کسانی که به آفریقا یا مشرق زمین سقر کرده اند، از تنگ فکری مومنان واقعی حیرت کرده اند (1)… وقتی اسلام در عوام الناس رخنه کرد و آنها را عمیقأ مومن ساخت، همه چیز را نابود کرد، ارعاب مذهبی و ریاکاری رواج کامل یافت. اسلام در هنگام ضعف، همیشه داعیه ی آزادیحواهی داشته، و بر اریکه قدرت همیشه دست به خشونت زده است(2)… اسلام بر هر سرزمینی سایه گسترانده است راه تربیت عقلانی ذهن بشر را کور کرده است (3)“
1ـ ارنست رنان ترجمه رامین کامران، ایرانشناسی سال اول شماره 4، زمستان 1368، صفحه 728
2ـ همانجا صفحه 736
3ـ همانجا صفحه 737
